P.M.S. Hacker

P.M.S. (Peter) Hacker is de Oxfordse filosoof die het sterkst wordt geassocieerd met de standaardlezing van de late Wittgenstein. Hij werd in 1939 in Londen geboren, was van 1966 tot 2006 Tutorial Fellow in de filosofie aan St John's College in Oxford en is daar nu Emeritus Fellow. Weinig mensen hebben zoveel uren met de manuscripten van Wittgenstein doorgebracht.

Wat hij van Wittgenstein overnam

Hacker nam Wittgensteins opvatting over waar filosofie voor dient integraal over. Filosofische problemen zijn volgens die opvatting geen diepe vragen over de werkelijkheid die op een ontdekking wachten. Het zijn begripsverwarringen, knopen die we leggen wanneer we onze eigen woorden verkeerd gebruiken. Filosofie moet die knopen ontwarren door een helder overzicht te geven van hoe onze begrippen echt werken.

Die Philosophie ist ein Kampf gegen die Verhexung unsres Verstandes durch die Mittel unserer Sprache.

Filosofie is een strijd tegen de betovering van ons verstand door de middelen van onze taal.

Filosofische onderzoekingen §109

Zijn motto vat het samen: filosofie voegt niets toe aan onze kennis, maar wel veel aan ons begrip. Het is de therapeutische opvatting van filosofie, gelezen als een werkmethode.

Wat hij ermee deed

Zijn eerste boek, Insight and Illusion (1972), volgde de weg van Wittgenstein van de Tractatus naar de Philosophische Untersuchungen. Vanaf 1980 publiceerde hij samen met Gordon Baker An Analytical Commentary on the Philosophical Investigations, opmerking per opmerking, op basis van de onuitgegeven Nachlass. De eerste twee delen schreven ze samen, de latere schreef Hacker alleen. In Scepticism, Rules and Language (1984) betoogden ze dat Kripkes beroemde sceptische paradox Wittgenstein over regels volgen verkeerd leest.

Daarna richtte hij de methode op nieuwe doelwitten. Met de neurowetenschapper Max Bennett schreef hij Philosophical Foundations of Neuroscience (2003). De kern is de kritiek op de "mereologische drogreden": zeggen dat het brein ziet, beslist of gelooft, terwijl alleen een levend mens als geheel dat doet. Je brein leest deze pagina niet, jij leest ze. Daarop volgde een reeks boeken over de menselijke natuur, van Human Nature: The Categorial Framework (2007) tot The Moral Powers (2021).

Waar hij het oneens is

Hacker is een scherpe criticus van de resolute lezing van de Tractatus. In zijn essay "Was he trying to whistle it?" (2000) verdedigde hij dat de vroege Wittgenstein wel degelijk geloofde in waarheden die zich tonen maar niet te zeggen zijn, en dat de late Wittgenstein dat beeld uitdrukkelijk verwierp. Even kritisch is hij voor denkers die volgens hem begripsvragen tot empirische vragen herleiden, onder wie Daniel Dennett.

Zijn critici wijzen op zijn eigen stijl. Wittgenstein werkte in fragmenten en wantrouwde systemen; Hacker tekent in lange, ordelijke boekdelen gedetailleerde kaarten van begrippen. Zelfs Gordon Baker nam later afstand van hun gezamenlijke aanpak en koos voor een meer persoonlijke, therapeutische lezing. Of Hackers systematische grammatica Wittgensteins methode consequent doortrekt, of eerder iets theorie-achtigs wordt, blijft een open vraag.