11 · Begrippen
Kernbegrippen
Wittgenstein liet geen systeem na, wel ideeën die blijven terugkomen: de beeldtheorie, taalspelen, familiegelijkenis, regels volgen. Elke pagina legt er één uit in gewone taal, met een korte animatie en de opmerkingen waar het vandaan komt.
Vroeg
De beeldtheorie van de betekenis
In de Tractatus stelt Wittgenstein dat een zin een beeld is van een mogelijk feit: de namen staan voor dingen en hun ordening toont hoe die dingen geordend zijn.
02Zeggen en tonen
Sommige dingen kun je zeggen in ware of onware zinnen. Andere, zo stelde Wittgenstein, laten zich niet zeggen maar tonen zich: logische vorm, het ik, ethiek, het mystieke.
Laat
Taalspelen
Een taalspel is taal samen met de activiteit waarin ze verweven is. Wittgensteins bouwers tonen hoe 'Plaat!' pas iets betekent binnen het werk dat ze samen doen.
04Betekenis is gebruik
Voor Wittgenstein is de betekenis van een woord in de meeste gevallen zijn gebruik in de taal. Woorden lijken minder op etiketten en meer op gereedschap in een kist.
05Familiegelijkenis
Waarom noemen we schaken, voetbal en patience allemaal spelen, terwijl ze niets gemeen hebben? Wittgenstein: overlappende gelijkenissen, zoals in een familie.
06Een regel volgen
Een leerling zet "+2" voort met 1004, 1008, 1012 en houdt vol dat hij op dezelfde manier doorging. Wittgenstein over waarom een regel alleen binnen een praktijk leidt, en Kripkes beroemde sceptische wending.
07Privétaal
Kun je een taal hebben die alleen jij begrijpt, met woorden voor je eigen gewaarwordingen? Wittgensteins kever in de doos suggereert dat het privévoorwerp wegvalt.
08Aspecten zien
De lijnen van de eend-haas bewegen nooit, toch zie je een eend en dan een haas. Wittgenstein over zien als, het oplichten van een aspect en wat dat zegt over zien en begrijpen.
09Levensvormen
Woorden leven in gedeelde praktijken: eten, groeten, beloven, rouwen. Wittgenstein noemde die achtergrond een levensvorm, en daarom zou een sprekende leeuw een vreemde blijven.
10Scharnierproposities
Sommige dingen controleren we nooit, omdat elke controle ervan afhangt. Wittgenstein noemde ze de scharnieren waarop onze twijfels draaien, en antwoordde zo aan Moore en de scepticus.
11Filosofie als therapie
Filosofische problemen zijn geen diepe mysteries maar knopen in onze taal. Wittgensteins doel was de vlieg de uitweg uit de vliegenvanger te tonen.