Georg Henrik von Wright

Georg Henrik von Wright was de Finse logicus die Wittgenstein opvolgde op de leerstoel in Cambridge en daarna een halve eeuw zijn manuscripten toegankelijk maakte. Hij werd in 1916 in Helsinki geboren, kwam in 1939 naar Cambridge, volgde er Wittgensteins colleges en werd een vriend die hij vertrouwde. In 1948 volgde hij hem op als hoogleraar; in 1951 nam hij ontslag en keerde terug naar Finland.

De beheerder van het werk

Na Wittgensteins dood in 1951 werd von Wright samen met Elizabeth Anscombe en Rush Rhees literair executeur. Veel van wat we vandaag als "Wittgenstein" lezen, bestaat dankzij hen. Von Wright bezorgde onder meer de Notebooks 1914-1916, Zettel en Über Gewissheit (Over zekerheid) mee, en gaf de Vermischte Bemerkungen (1977) uit, in het Engels bekend als Culture and Value. Hij catalogiseerde de volledige nalatenschap in "The Wittgenstein Papers" (1969), een nummering die onderzoekers nog altijd gebruiken, en zijn biografische schets uit 1955 was decennialang het betrouwbaarste korte levensverhaal van Wittgenstein.

Wat hij ermee deed

Zijn eigen werk begon in de formele logica. In 1949, tijdens een wandeling langs de Cam, zag hij dat "toegestaan", "verboden" en "verplicht" zich gedragen zoals "mogelijk", "onmogelijk" en "noodzakelijk". Zijn artikel "Deontic Logic" (1951) stichtte een volledig vakgebied, de logica van normen. Norm and Action en The Varieties of Goodness (allebei 1963) onderzochten daarna hoe we woorden als "goed" en "moeten" echt gebruiken, in een geest die veel dichter bij de late Wittgenstein staat.

Zijn bekendste boek, Explanation and Understanding (1971), neemt een thema op dat Anscombe uit Wittgenstein had gehaald: menselijk handelen verklaar je met redenen en bedoelingen, niet alleen met oorzaken. Von Wright reconstrueerde dat met het praktisch syllogisme (ik wil X; ik denk dat ik X alleen bereik door Y te doen; dus zet ik me aan Y) en verdedigde het "begrijpen" van de menswetenschappen tegen het idee dat elke verklaring het model van de fysica moet volgen.

Waar hij verschilt

Von Wright schreef nooit zoals Wittgenstein. Zijn formele calculi en nette onderscheidingen staan ver van het wantrouwen van de late Wittgenstein tegenover systemen, en logica was voor hem een terrein om op te bouwen, niet alleen een bron van verwarring. De invloed zie je eerder in zijn aandacht voor hoe begrippen in het leven werken, en in zijn late jaren als publieke criticus van het geloof in wetenschappelijke en technische vooruitgang, in het Zweeds en het Fins, voor een breed publiek. Daar kwam hij het dichtst bij Wittgensteins eigen onbehagen over "de geest van deze beschaving", een uitdrukking uit een ontwerp van voorwoord uit 1930, nu opgenomen in Culture and Value. De Universiteit van Helsinki beschrijft die weg van logicus naar cultuurcriticus. Hij was Wittgensteins trouwste beheerder, nooit zijn imitator.