Elizabeth Anscombe

Elizabeth Anscombe was de leerling die Wittgensteins latere filosofie naar het Engels bracht en daarna met zijn methode iets volkomen eigens bouwde. In 1942 kwam ze naar Newnham College in Cambridge, volgde zijn lessen en werd een van zijn beste vrienden. Na zijn dood in 1951 werd ze samen met Rush Rhees en Georg Henrik von Wright een van zijn drie literaire executeurs.

Wat ze van Wittgenstein meenam

Vooral een manier van werken: wantrouw het beeld dat een filosoof meebrengt naar een vraag, en kijk scherp naar hoe de woorden echt gebruikt worden. Haar vertaling van de Philosophical Investigations (1953) bepaalde hoe generaties Engelstalige lezers het boek leerden kennen. Ze vertaalde of bezorgde ook veel van het postume werk, waaronder Over zekerheid, samen met von Wright. In haar Introduction to Wittgenstein's Tractatus (1959) hield ze vol, tegen de logisch positivisten in, dat je de Tractatus via Frege moet lezen en niet via de Wiener Kreis.

Wat ze ermee deed

Intention (1957) past Wittgensteins geduld toe op een vraag die hij zelf nooit systematisch behandelde: wat maakt een handeling opzettelijk? Anscombe vertrekt van een gewone vraag: "Waarom doe je dat?" Een handeling is opzettelijk als die vraag er in een bepaalde zin op van toepassing is. En een en dezelfde beweging kan onder de ene beschrijving opzettelijk zijn en onder de andere niet. Haar voorbeeld is een man die tegelijk zijn arm op en neer beweegt, een pomp bedient, de watervoorraad van een huis aanvult en de bewoners vergiftigt. Dat dunne boek legde zo goed als in zijn eentje de basis van de moderne handelingsfilosofie.

In "Modern Moral Philosophy" (1958) betoogde ze dat de ethiek beter wacht tot we een degelijke filosofie van de psychologie hebben, dat het aparte "morele moeten" een restant is van een wetsethiek die haar wetgever vergeten is, en ze bedacht het woord "consequentialisme". Het essay geldt als een van de startschoten van de heropleving van de deugdethiek. In "The First Person" (1975) verdedigde ze de verrassende stelling dat "ik" helemaal niet naar iets verwijst.

Waar ze van hem afwijkt

Anscombe was een overtuigd katholiek en verdedigde morele absoluta: sommige daden, zoals onschuldigen bewust doden, mogen nooit, wat de gevolgen ook zijn. Via haar theorie van de intentie werkte ze de leer van het dubbele effect uit, en in 1956 verzette ze zich publiek tegen het eredoctoraat dat Oxford aan president Truman gaf, vanwege Hiroshima en Nagasaki. Wittgenstein vond daarentegen dat ethiek zich niet in proposities laat vatten, zoals zijn Lezing over ethiek laat zien, en hij stond wantrouwig tegenover elke theorie over wat we moeten doen.

Ze bedreef ook metafysica, over causaliteit, waarheid en de ziel, met een aristotelische eetlust die hij misschien als symptoom had beschouwd. Van 1970 tot 1986 bekleedde ze de leerstoel in Cambridge die ooit de zijne was. De Stanford Encyclopedia of Philosophy noemt haar terecht fel onafhankelijk, en de Internet Encyclopedia of Philosophy toont hoe ver haar werk reikte: zijn leerling in methode, helemaal zichzelf in haar opvattingen.