J.L. Austin

J.L. Austin (1911-1960) was vanaf 1952 White's Professor of Moral Philosophy in Oxford en de centrale figuur van de naoorlogse filosofie daar. Zijn bekendste boek, How to Do Things with Words (1962), groeide uit de William James Lectures die hij in 1955 in Harvard gaf. Het vertrekpunt is eenvoudig. Als de ambtenaar van de burgerlijke stand het vraagt en jij zegt "ja", dan beschrijf je geen huwelijk, je trouwt. "Ik doop dit schip", "ik wed om tien euro", "ik beloof het" werken net zo. Austin noemde zulke uitingen performatieven.

Wat Austin met Wittgenstein deelt

Austin, Wittgenstein en Gilbert Ryle worden vaak samen gerekend tot de gewone-taalfilosofie, al waarschuwt het lemma over Austin in de Stanford Encyclopedia dat dit etiket echte verschillen verbergt. De familiegelijkenis is wel duidelijk. Beiden wantrouwen theorieën die vertrekken van hoe taal moet werken, en kijken liever naar hoe woorden echt gebruikt worden. Beiden zien spreken als handelen. In PI §23 somt Wittgenstein bevelen geven, een gebeurtenis melden, een grap maken, bedanken, vloeken, groeten en bidden op als evenveel taalspelen. Austins taalhandelingen vertrekken van hetzelfde inzicht. Of Austin het van Wittgenstein had, is onzeker: hij ontwikkelde zijn eigen methode in de jaren 1930 en 1940, al besprak hij de Filosofische onderzoekingen wel in zijn zaterdagochtendsessies in Oxford.

Wat Austin anders deed

Austin wilde indelen. Hij onderscheidde de locutionaire handeling (iets zinvols zeggen), de illocutionaire handeling (wat je doet door het te zeggen: waarschuwen, beloven, bevelen) en de perlocutionaire handeling (wat je ermee teweegbrengt: verontrusten, overtuigen). Hij beschreef wanneer een performatief mislukt en verdeelde de illocutionaire krachten in vijf families. Hij hoopte zelfs op een toekomstige taalwetenschap, gebouwd op zulk geduldig werk.

Wittgenstein zou op zijn hoede zijn geweest. In dezelfde PI §23 benadrukt hij dat de veelheid van taalspelen niet voorgoed vastligt: er ontstaan nieuwe, andere raken in onbruik. Hij wilde geen kaart van de taal, maar een bepaalde filosofische kramp losmaken, terwijl Austin plezier had in het in kaart brengen zelf. Austin zei ook dat gewone taal niet het laatste woord heeft, alleen "het eerste woord": voor hem was ze een vertrekpunt voor ontdekkingen, niet alleen een remedie tegen verwarring.

Wat erna kwam

John Searle maakte van Austins ideeën een systematische theorie van taalhandelingen. Stanley Cavell, die bij Austin in Harvard studeerde, deed iets zeldzamers: hij las Austin en Wittgenstein samen, als twee manieren om gewone woorden ernstig te nemen. De Internet Encyclopedia of Philosophy geeft een helder overzicht van Austins werk.